• On 27 Mayıs 2015

27 Mayıs Darbesi (1)

Bilindiği gibi 14 Mayıs 1950 Milletvekili Genel Seçimi, Osmanlı Devleti-Türkiye Cumhuriyeti seçimleri arasında anılan tarihe kadar yapılmış ilk ve tek demokratik seçimdir. Bu tarihten önce yapılan hiçbir seçim demokratik ilkelerle bağdaşmadığından gerçek bir seçim olarak kabul edilmemektedir. Anılan tarihli seçim sonuçları şöyledir:

Siyasi Partiler Genel Başkan Oy
sayısı
Oy
Oranı
Milletvekili
Sayısı
Demokrat Parti Celal Bayar 4.391.694 55,2 416
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.148.626 39,6 69
Millet Partisi Yusuf Hikmet Bayur 368.537 4,6 1
Bağımsızlar 44.537 0,6 1
Toplam %100 487

 

Görüldüğü üzere 14 Mayıs 1950 seçimleriyle henüz kuruluşundan fazlaca bir zaman geçmemesine rağmen Demokrat Parti (DP) büyük bir farkla TBMM’deki çoğunluğu ele geçirmiş; aynı zamanda cumhuriyetin ilanından itibaren tek başına ülkeyi yöneten CHP’nin mutlak iktidarına da son vermiştir. 14 Mayıs seçimleri o zamana kadar yapılmış ilk demokratik seçimler olması nedeniyle de DP ülke yönetimine demokratik usullerle gelen ilk siyasi partidir. Ülkemizde 14 Mayıs seçimlerinden önce zaman zaman yoğunlaşan otoriter yönetim uygulamaları söz konusu olmuştur. Esasında yukarıda verilen tablo, seçmen kitlesinin anılan otoriter yönetim uygulamalarına yönelik tepkisini de yansıtmaktadır. Sonuç olarak DP’nin kurucuları belirli bir süre CHP saflarında siyaset yaptıktan sonra anılan partiden ayrılan kişilerdir çoğunlukla. DP’nin kuruluş tarihi 1946 yılıdır. 1945 yılında kuruluş süreci başlamış olmasına rağmen dönemin CHP’li hükûmeti tarafından kuruluşuna izin verilmediği için belirli bir süre kuruluş işlemleri tamamlanamamış ve kurulup faaliyetlerine başlaması 1946 yılına sarkmıştır. Dönemin hükûmeti DP’nin kuruluşuna izin verir vermez, anılan partinin örgütlenmesini tamamlamadan onu baskın bir seçimle elimine etmek için 21 Temmuz 1946 tarihinde genel seçimlerin yapılması kararını almıştır. Bütün anti demokratiklik niteliğine ve DP’nin daha yeni kurulmuş ve örgütlenmesini tamamlamamış olmasına rağmen anılan tarihli seçimlerde DP büyük bir başarı göstermiş ve 65 milletvekili ile TBMM’de temsil edilmeye hak kazanmıştır.

21 Temmuz 1946 Genel Seçim Sonuçları: (DP’nin milletvekili sayısı, bağımsız giren milletvekilleriyle birlikte 66’dır)

Siyasi Partiler Milletvekili Sayısı
Cumhuriyet Halk Partisi 395
Demokrat Parti 65
Bağımsızlar 6
Toplam 465

 

DP 14 Mayıs 1950 seçimlerindeki üstün başarısını daha sonra yapılan 2 Mayıs 1954 ve 27 Ekim 1957 seçimlerinde de devam ettirmiştir.

2 Mayıs 1954 Milletvekili Genel Seçim Sonuçları:

Siyasi Partiler Genel Başkan Oy
sayısı
Oy
Oranı
Milletvekili
Sayısı
Demokrat Parti Adnan Menderes 5.151.550 57,61 502
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.161.696 35,35 31
Cumhuriyetçi Millet Partisi Osman Bölükbaşı 434.085 4,85 5
Bağımsız 137.318 1,53 3
Türkiye Köylü Partisi Tahsin Demiray 57.011 0,63 0
Toplam 8.941.660 100,00 541

 

27 Ekim 1957 Milletvekili Genel Seçimleri Sonuçları:

Siyasi Partiler Genel Başkan Oy
sayısı
Oy
Oranı
Milletvekili
Sayısı
Demokrat Parti Adnan Menderes 4.372.621 47,87 424
Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.753.136 41,09 178
Cumhuriyetçi Millet Partisi Osman Bölükbaşı 652.064 7,13 4
Hürriyet Partisi Fevzi Lütfi
Karaosmanoğlu
350.597 3,83 4
Bağımsız 4.994 0.05 0
Toplam 9.133.412 100,00 610

 

DP’nin normal yollardan ya da demokratik seçimlerle iktidardan gitmesinin mümkün olmadığını anlayan dönemin ekonomik, askeri, bürokratik elitleri 27 Mayıs 1960 tarihinde askeri bir darbe ile ülke yönetimine el koymuşlar ve dönemin Başbakanı Adnan Menderes Kütahya’da Silahlı Kuvvetler tarafından tutuklanmıştır.

Dönemin yargı bürokrasisinin büyük desteğiyle gerçekleştirilen darbe sonrası 14 Ekim 1960’ta başlayan Yassıada Davaları, 15 Eylül 1961’de karara bağlandı. Anılan davalarda 592 sanıktan 288’i için idam istendi. 15 sanık idam cezası alırken, 31’i müebbetle cezalandırıldı. 418 sanık da çeşitli cezalara çarptırıldı. Cezaları onaylanan Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 1961 tarihinde idam edilirken bir gün sonra yani 17 Eylül 1961’de de Adnan Menderes İmralı Adası’nda idam edilmiştir.

27 Mayıs Darbesini gerçekleştiren Milli Birlik Komitesi üyesi askerler arasında yer alan Albay Alparslan Türkeş 27 Mayıs 1960 günü saat 15.00’de Genelkurmay Başkanlığı’nda yapılan basın toplantısında darbenin gerekçesini açıklamıştır. Alparslan Türkeş’e göre darbenin gerekçesi şöyledir:

“Yürürlükteki Anayasa idare tarafından çiğnenirse o idarenin meşruiyeti şüpheye düşer. Onun için biz birkaç seneden beri memlekette Anayasa’nın ihlal edildiğine şahit olduk. Fakat sabırla bekledik ve içten temenni ettik ki bu yol parlamenter nizam içinde mecliste halledilsin. Son bir aylık hadiseler memlekette büyük üzüntüye sebep oldu ve demokrasi hayatımız bir çıkmaza girdi. Fakat bütün ümit ve beklememize rağmen parlamentoda bunun düzelmesine gidilmedi. Diktatörlüğe gidileceğinden bütün memleket endişeye düştü ve bu hal ayrı partilere mensup vatandaşların münasebetlerini de güç hale soktu. Bu durum karşısında memleketin ve milletin iç ve dış tehlikelerden korunması sorumluluğunu üzerinde taşıyan Türk Silahlı Kuvvetleri, kötü şekilde yürütülen bu iç mücadelenin memleketin dış emniyetini de tehlikeye soktuğunu gördü. Bunun hem Ortadoğu bölgesinde sulh ve sükunu temin, hem de Anayasa’nın her türlü tesirden azade bir hale getirilmesi maksadıyla Türk Silahlı Kuvvetleri kendi sorumluluğu dahilinde düzeltmeye karar verdi.”

Türkiye siyasi tarihinin en hüzünlü dönemlerinde birisi 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlamıştır. Türkiye’nin anılan tarihten günümüze kadar gelen yapısal sorunlarının kaynağı 27 Mayıs 1960 darbesidir. Bundan dolayı konu birkaç yazı ile 1950-1960 arası DP iktidarı dönemi, darbe öncesi gelişmeler, darbe süreci ve darbe sonrası ara rejim uygulamaları şeklinde anlatılmaya çalışılacaktır. Sonraki yazılarda görüşmek üzere…

27 Mayıs Darbesi (1)

%d blogcu bunu beğendi: