YENİ HÜKÛMET SİSTEMİNDE DENGE VE DENETİM MEKANİZMALARI NİTELİĞİNDEKİ E-DEMOKRASİ UYGULAMALARININ VE DİJİTALLEŞMENİN YAYGINLAŞTIRILMASI
Bu yazı, “Ferhat Uslu, Türkiye’de Hükûmet Sistemi Tartışmaları ve Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminde Yasama ve Yürütme Organları Arasındaki İlişkiler, Yenilenmiş ve Güncellenmiş 6. Baskı, Yetkin Yayınevi, Ankara, 22/05/2025, ISBN: 978-605-05-2232-7, Sayfa Sayısı: 1.538.” Künye bilgili kitaptan alıntılanmıştır. Atıf yapılacaksa anılan kaynağa atıf yapılması daha uygun olur.
2019 yılının sonlarında başlayan ve uzun süre aralıklı olarak etkisini devam ettiren Covid 19 virüsünün yol açtığı salgın, bilgi teknolojilerindeki inanılmaz ölçüde gelişmelerle birleşince birçok alanda dijitalleşmeyi zorunlu hale getirmiştir. Özellikle Covid 19 virüsünün kontrol altına alınması yönündeki çabalarla, insanlar arasındaki etkileşimin en aza inmesi, insanların gündelik yaşamların da fiziki mekanlardan dijital ortamlara kaymasında itici rol oynamıştır. Dijitalleşmenin sonucu olarak insanlar hemen bütün faaliyetlerini dışarı çıkmadan evlerinden bilgisayar ve internet vasıtasıyla sürdürmeyi öğrenmişler; özellikle gerek kamu da gerekse de özel sektörde evden çalışma olanakları anılan süreçte oldukça fazla kullanılmıştır. Ayrıca eğitim ve öğretim faaliyetlerinin de dijital olarak sürdürülme zorunluluğuyla birlikte Covid 19 salgınından önce bilgi teknolojilerindeki gelişmelerin, insan yaşamına yeterince yansıtılmadığının farkına varılmıştır.
Fiziki zorluklar nedeniyle katılımcı demokrasi ve doğrudan demokrasi uygulamalarındaki zorlukların, dijitalleşmenin baş döndürücü hızdaki gelişmişliği karşısında engel teşkil etmedikleri açıkça belli olmuştur. Yaşadığımız çağda nüfusun fazlalığı ve devletin ülke unsurunun genişliği gibi temel zorluklar, dijitalleşme karşısında anılan niteliğini büyük ölçüde yitirmiştir. Dolayısıyla üst başlıkta ifade edilen kamu siyasalarının belirlenmesinde halk oylaması usulünün yaygınlaştırılmasına, halkın vetosu, halkın kanun teklifi ve geri çağırma kurumlarına işlerlik kazandırmak için bilgi teknolojilerindeki gelişmelerden yararlanılması ve bu tür usullere başvurabilmek için internet ve dijital platformların kullanılabilirliği, önceki dönemlerle karşılaştırıldığında oldukça artmıştır.
Ne var ki, yine de bilgi güvenliğinin sağlanması, kişisel verilen korunması ve konumuz açısından en önemlisi de “gizli oy ilkesinin” sağlanması gibi kimi sorunlar hâlihazırda geçerliliklerini devam ettirmektedir. Bu tür sorunların aşılamaz nitelikte olmadığı; bilgi teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak fazla uzun olmayan zaman zarfında bu sorunların da üstesinden gelineceği değerlendirilmektedir. Böylece demokratik ilkelerin dijitalleşmenin de yardımıyla hayat bulması anlamına gelen e-demokrasi uygulamalarıyla, seçmenler kamu siyasalarını yönlendirme gerek yasama organından gerekse de yürütme organından hesap sorma ve bu organları denetleme faaliyetlerini rahatlıkla yerine getirebileceklerdir.
Bilgi teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte ülkemizde ve diğer devletlerdeki siyasi gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, çağımızda demokrasinin katılımcı ve müzakereci yönünün daha ağır bastığı değerlendirilmektedir. Temsili demokrasinin altın çağının sona ermekte olduğu, bunun yerine doğrudan demokrasinin ve e-demokrasi uygulamalarının yaygınlaşacağı yeni bir çağa girmiş bulunuyoruz.
Diğer taraftan seçmen kitlesinin konuyla ilgili görüşlerinin alınmadan, dahası seçmen çoğunluğunun görüşünün tersine kamu siyasalarının geliştirilmesi ve uygulanması, telafisi güç kimi sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir. Dolayısıyla kamu siyasalarının geliştirilmesinde ve uygulanması sürecinde seçmenin fikrini almak sadece iyi yönetişim ilkesinin bir gereği değil ve fakat siyasi istikrarın ve düzenin devamı bakımından son derece hayati önemdedir.
31/03/2026 tarihi itibariyle kamu kurumları ile özel kurum ve kuruluşlar tarafından 9.223 adet hizmetin verildiği[1] ve 68.936.983 adet kullanıcı sayısına ulaşan[2] e-Devlet uygulamasının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıyla seçmenlerin belirli konulardaki fikirlerinin alınması daha da kolaylaşacaktır. Belirli siyasaların ve tercihlerin belirlenmesi için yapılan halkoylamalarında sandık başına giderek oy kullanmak yerine, bilgisayar, tablet, cep telefonu, akıllı saat, akıllı bileklik ve akıllı gözlük gibi cihazların yardımıyla seçmenin eğilimlerinin ölçülmesi ya da görüşünün alınması esasının benimsenmesiyle, doğrudan demokrasinin gerçekleştirilmesi ve e-demokrasinin gelişmesi sağlanacaktır. Bu uygulamaların yaygınlaştırılması ölçüsünde, seçmen iradesinin TBMM ve Cumhurbaşkanı için doğrudan ve önemli bir denge ve denetim işlevi görmesi söz konusu olacaktır.
“e-Devlet Kapısı, 2008 yılında erişime açılmış ve günden güne gelişimini sürdürerek binlerce kamu hizmetinin sunulduğu, yüzlerce kamu kurumunun entegre olduğu bir yapıya dönüşmüştür. Türkiye’nin dijital yüzü olarak bu platformda yer alan hizmetlerin artırılması, içeriklerinin genişletilmesi ve toplumun her kademesinden vatandaşlarımıza, kamu kurumlarına ve özel sektöre yönelik 7/24 hizmetlerin sunulmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
Teknolojik gelişmelerle eş zamanlı olarak e-Devlet Kapısına yönelik yazılım ve donanım güncellemeleri sürekli yapılmakta, güvenlik ve kaliteden ödün vermeksizin alanında uzmanlaşmış personelle güncel, dinamik ve vatandaşların güvenini kazanmış bir platform olma yolunda ilerlemektedir. Kamu memnuniyet anketi verilerine göre e-Devlet Kapısından memnuniyet oranı 2020 yılında %95 olarak gerçekleşmiştir.
e-Devlet Kapısına giriş; e-Devlet Şifresi, Mobil İmza, e-İmza, T.C. Kimlik Kartı, İnternet Bankacılığı gibi kimlik doğrulama seçenekleri ile yapılabilmektedir.
Adaletten, sosyal güvenlik ve sigortaya, sağlıktan ulaştırmaya, eğitimden çevre ve şehirciliğe kadar geniş bir yelpazede hizmet sunumunun yapıldığı e-Devlet Kapısında en çok kullanılan hizmetlere de doğrudan erişim sağlanabilmektedir.
e-Devlet Kapısı ile kamu kurumlarının sunduğu hizmetlere tek noktadan, hızlı ve güvenli erişim sağlanırken geliştirilen mobil uygulama ile hizmetlere erişim mümkün hale gelmiştir. Kullanıcılara gönderilen mesajların yanı sıra internet ana sayfasında veya sosyal medya hesaplarında güncel birçok yenilik hakkında bilgilendirmeler yapılmaktadır.
e-Devlet Kapısı’nın kurulması ve yönetilmesi görevi T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı tarafından yürütülmekte olup, sistemin geliştirilmesi ve işletilmesi Türksat A.Ş. tarafından yapılmaktadır.[3]”
[1] Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı, e-Devlet Kapısı Hizmet İstatistikleri, (Çevrimiçi) https://www.turkiye.gov.tr/edevlet-istatistikleri?hizmet=Istatistikleri, 03/05/2026.
[2] Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı, e-Devlet Kapısı Kullanıcı İstatistikleri, (Çevrimiçi) https://www.turkiye.gov.tr/edevlet-istatistikleri?kullanici=Istatistikleri, 03/05/2026.
[3] Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Başkanlığı, Hakkımızda, (Çevrimiçi) https://www.turkiye.gov.tr/bilgilendirme?konu=siteHakkinda, 03/05/2026.